Miras bırakan, sağlığında çocuklarından birine ev, arazi ya da para gibi karşılıksız kazandırmalar yapabilir. Miras paylaşımı aşamasında bu kazandırmaların göz ardı edilmesi, diğer mirasçıların aleyhine bir dengesizlik yaratır. Türk Medeni Kanunu bu dengesizliği gidermek için mirasta denkleştirme kurumunu düzenlemiştir. Denkleştirme sayesinde sağlığında daha fazla kazandırma alan mirasçının aldıkları miras payından mahsup edilir.
Kardeşim babamdan sağlığında daha fazla aldı, miras paylaşımında bunu hesaba katabilirim miyim?
Evet, belirli koşulların varlığı halinde bu mümkündür. Miras bırakanın sağlığında kardeşinize yaptığı arazi devri, ev bağışı ya da önemli miktarda para transferi denkleştirme talebine konu olabilir. Denkleştirme davası açıldığında bu kazandırma terekeye iade edilerek miras paylaşımı yeniden hesaplanır.
Denkleştirme talebi yalnızca yasal mirasçılara karşı ileri sürülebilir. Yasal mirasçı olmayan kişilere yapılan kazandırmalar denkleştirmeye tabi değildir.
Mirasta denkleştirmenin şartları nelerdir?
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadına göre mirasta denkleştirme davasının açılabilmesi için şu koşulların birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- Kazandırma miras bırakandan sağlararası olarak yapılmış olmalıdır — ölüme bağlı tasarrufla yapılan kazandırma denkleştirmeye tabi değildir
- Kazandırma karşılıksız olmalıdır — bedel ödenerek yapılan devirler denkleştirme kapsamı dışındadır
- Kazandırma yasal mirasçıya yapılmış olmalıdır
- Kazandırma miras payına mahsuben yapılmış olmalıdır — salt bağış amacıyla yapılan kazandırmalar denkleştirmeye tabi değildir
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi'ne göre mirasta denkleştirme davalarında yalnızca yasal mirasçı aleyhine denkleştirme talebinde bulunulabilir. Miras bırakandan sağlararası kazandırma olması, bu kazandırmanın karşılıksız ve miras payına mahsuben yapılmış olması zorunludur. Bağış amacıyla yapılan kazandırmalar denkleştirmeye tabi olmadığından miras bırakanın bağış amacının bulunup bulunmadığı ayrıntısıyla araştırılmalıdır.
Altsoya yapılan kazandırmalarda karine ne yöndedir?
Türk Medeni Kanunu'nun 669. maddesi uyarınca miras bırakanın altsoyuna — yani çocuklarına ve torunlarına — yaptığı karşılıksız kazandırmalar, aksini miras bırakan açıkça belirtmemişse karine olarak denkleştirmeye tabidir. Bu karinenin aksini ispat yükü kazandırmayı alan mirasçıya aittir.
Altsoy dışındaki yasal mirasçılara yapılan kazandırmalarda ise karine tersine işler: denkleştirmeye tabi olduğunu ispat yükü davacı mirasçıya aittir.
TMK m.669 uyarınca altsoya yapılan kazandırma aksi miras bırakan tarafından açıkça belirtilmemişse karine olarak denkleştirmeye tabidir. Altsoya yapılan sağlararası kazandırmanın denkleştirmeye tabi olmadığını ispat yükü davalı altsoya aittir. Altsoy dışındaki yasal mirasçılara yapılan kazandırmanın denkleştirmeye tabi olduğunu ise davacı ispat etmek zorundadır. Miras bırakanın iradesinin denkleştirmeye tabi olup olmadığının ispatı şekle tabi değildir; her türlü delille ispatlanabilir.
Denkleştirme nasıl yapılır, iade aynen mi yapılır?
Denkleştirmede iade terekeye yapılır — doğrudan davacı mirasçıya değil. İade edilecek mal varlığı yönünden seçim hakkı davalıya aittir: davalı isterse aynen iade eder, isterse denkleştirme anındaki değerini öder. Denkleştirme hesabı denkleştirme anındaki değer üzerinden yapılır ve sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır.
Mirasta denkleştirmede iade terekeye yapılır; davacı mirasçının miras payı oranında ayrıca iade yapılmaz. İade edilecek mal varlığı yönünden seçim hakkı davalıya aittir: aynen iade ya da denkleştirme anındaki bedelin ödenmesi yolunu seçebilir. Miras payını aşan kısmın davalıda kalması miras bırakanın iradesinden anlaşılıyorsa, aşan kısım için iade istenemez. Denkleştirme davası ıslah olmadıkça ya da terditli dava açılmamışsa kendiliğinden tenkis davasına dönüşmez.
Denkleştirme davası ile tenkis davası arasındaki fark nedir?
Bu iki dava türü sıklıkla birbirine karıştırılır. Temel fark şudur: tenkis davası saklı payı zedeleyen tasarrufları konu alır ve saklı pay mirasçılarına özgüdür. Denkleştirme davası ise saklı paydan bağımsız olarak tüm yasal mirasçıların miras paylaşımındaki dengeyi korumayı amaçlar. Denkleştirme davası tenkis davasına dönüşmez; her ikisi de ayrı ayrı açılabilir ya da terditli olarak tek davada ileri sürülebilir.
Yurt dışındaki mirasçılar denkleştirme davası açabilir mi?
Evet. Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, Türkiye'deki miras paylaşımından kaynaklanan denkleştirme taleplerini vekaletname düzenleyerek avukat aracılığıyla takip ettirebilir.
Miras bırakanın sağlığında diğer mirasçılara fazla kazandırma yaptığını düşünüyorsanız hukuki değerlendirme yaptırın.
WhatsApp'ta Danışın