Türk hukukunda mirasçılık, kural olarak kan bağı ya da evlilik yoluyla kendiliğinden kazanılır. Ancak belirli ağır durumlarda bir mirasçı bu haktan yoksun bırakılabilir. Bu iki farklı hukuki kurumla mümkündür: mirastan yoksunluk kanun gereği kendiliğinden gerçekleşir; mirastan çıkarma (ıskat) ise miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufu ile olur.
Mirastan Yoksunluk
Mirastan yoksunluk, kanunda sayılan ağır suçları işleyen mirasçının herhangi bir mahkeme kararı ya da miras bırakanın iradesine gerek kalmaksızın miras hakkını kaybetmesidir. TMK m.578 uyarınca aşağıdaki hallerde mirasçı mirastan yoksun kalır:
- Miras bırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren ya da öldürmeye teşebbüs eden
- Miras bırakanı ölüme bağlı tasarruf yapmaktan ya da yapmış olduğu tasarruftan dönmekten alıkoyan
- Miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufunu hile ya da zorlama ile yapmasına neden olan
- Miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufunu imha eden veya tahrif eden
Mirastan yoksunluk kişiseldir; yalnızca yoksun olanı etkiler. Mirastan yoksun olan kişinin altsoyu, miras bırakandan önce ölen kimsenin altsoyu gibi mirasçı olabilir.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi'ne göre TMK m.578/1 uyarınca miras bırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren kişi mirasçı olamaz; ölüme bağlı tasarrufla herhangi bir hak da edinemez. Bu yoksunluk kişiseldir: yoksun olan mirasçının diğer miras bırakana ilişkin altsoyunun mirasçılığı ise zümre mirasçısı olup olmadıklarına göre belirlenir.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'ne göre mirastan yoksunluk için öldürmenin kasten yapılmış olması şarttır. Kastın varlığı her somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir; taksirle öldürme ya da darp kastının aşılması yoluyla meydana gelen ölüm, tek başına mirastan yoksunluk sonucu doğurmaz.
Mirastan Yoksunluğun Hukuki Sonuçları
Mirastan yoksun olan mirasçının tereke ile ilişkisi tamamen kesilmiş sayılmaz. Yoksunluk yalnızca ilgili miras bırakana karşı geçerlidir; başka bir miras bırakana mirasçılığı etkilenmez. Mirastan yoksun olan mirasçının altsoyu ise onun yerini alarak miras bırakana mirasçı olabilir.
Mirastan Çıkarma (Iskat)
Mirastan çıkarma, miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufu — vasiyetname ya da miras sözleşmesi — ile saklı pay mirasçısını miras dışı bırakmasıdır. Bu yola yalnızca kanunda sayılan haklı sebeplerin varlığında başvurulabilir.
Mirastan çıkarma sebepleri nelerdir?
TMK m.510 uyarınca saklı pay mirasçısı iki grupta sayılan sebeplerle mirastan çıkarılabilir:
- Miras bırakana ya da yakınlarına karşı ağır bir suç işleme
- Miras bırakana karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini ağır biçimde çiğneme
Mirastan çıkarma geçerli olabilmesi için miras bırakanın çıkarma sebebini ölüme bağlı tasarrufunda açıkça belirtmesi zorunludur. Sebep gösterilmeksizin yapılan çıkarma geçersizdir.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'ne göre mirastan çıkarmanın geçerli olabilmesi için miras bırakanın ortaya koyduğu bu iradesini gerektiren sebepleri tasarrufunda açıklamak zorundadır. Mirasçılıktan çıkarılan mirasçı söz konusu ölüme bağlı tasarrufa itiraz edebilir; bu durumda ispat yükü çıkarmadan yararlanan mirasçıya aittir.
Mirastan çıkarılan mirasçı ne yapabilir?
Mirastan çıkarılan mirasçı, çıkarma tasarrufuna karşı iptal davası açabilir. Çıkarma sebebinin varlığı ispat edilememiş ya da sebep tasarrufta belirtilmemişse tasarruf yalnızca saklı payın dışında yerine getirilir; yani çıkarılan mirasçı saklı payını yine de alabilir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre mirastan çıkarma sebebinin varlığını ispat etmek, çıkarmadan yararlanan mirasçıya aittir. Çıkarma sebebi ispat edilemezse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Ancak miras bırakan çıkarma sebebi hakkında açık bir yanılma içindeyse çıkarma geçersiz sayılır.
Mirastan yoksunluk ile mirastan çıkarma arasındaki temel farklar
- Kaynak: Yoksunluk kanundan doğar; çıkarma miras bırakanın iradesinden
- Otomatiklik: Yoksunluk kendiliğinden gerçekleşir; çıkarma için ölüme bağlı tasarruf şarttır
- Saklı pay: Yoksunlukta saklı pay da dahil tüm miras hakları sona erer; çıkarmada sebep ispat edilemezse saklı pay korunur
- Altsoy: Her ikisinde de yoksun/çıkarılan kişinin altsoyu onun yerini alabilir
Mirastan yoksunluk ya da mirastan çıkarmayla ilgili bir anlaşmazlık yaşıyorsanız iletişime geçin.
WhatsApp'ta Danışın