Vasiyetname ve miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarruflar, miras bırakanın son iradesini yansıtan hukuki işlemlerdir. Ancak bu tasarruflar her zaman geçerli değildir. Belirli koşulların varlığında mirasçılar, ölüme bağlı tasarrufun iptali için dava açabilir. Türk Medeni Kanunu'nun 557. maddesi vasiyetnamenin iptal sebeplerini sınırlı sayıda belirlemiştir; bu sebepler dışında iptal talep edilemez.
Vasiyetname hangi sebeplerle iptal ettirilebilir?
TMK m.557 uyarınca vasiyetnamenin iptali için dört sebepten birinin varlığı zorunludur:
- Ehliyetsizlik: Vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte miras bırakanın ayırt etme gücünden yoksun olması
- İrade sakatlığı: Vasiyetnamenin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmış olması
- Hukuka veya ahlaka aykırılık: Tasarrufun içeriğinin ya da bağlandığı koşulların hukuka veya ahlaka aykırı olması
- Şekil eksikliği: Vasiyetnamenin kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulmadan yapılmış olması
Vasiyetnamenin iptali sebepleri kanunda sınırlı sayıda sayılmıştır. Bu sebepler dışında kalan durumlara dayanılarak ölüme bağlı tasarrufun iptali istenemez.
Babam vasiyetnameyi baskı altında mı yaptı, iptal ettirebilir miyim?
Miras bırakanın vasiyetnameyi yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisi altında yaptığını ispat ederseniz iptali mümkündür. Bu iptal sebebine irade sakatlığı denir.
Yanılma, kişinin bilgisizliği ya da yanlış bilgi edinmesi nedeniyle gerçeğe aykırı bir kanaate kapılmasıdır. Aldatma (hile) ise kasıtlı olarak hatalı bir kanı uyandırmak ya da mevcut hatalı kanıyı pekiştirmektir. Korkutma (ikrah), kişinin irade serbestisini ihlal ederek onu istemediği bir işlemi yapmaya zorlamaktır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre yanılma, aldatma, korkutma veya zorlamanın iptal davasında göz önüne alınabilmesi için yapılan tasarruf ile bu olgular arasında bir sebep-sonuç bağı bulunmalıdır. Diğer bir ifadeyle tasarruf, iradeyi sakatlayan sebepler yüzünden yapılmış olmalıdır. Miras bırakanın iradesinin sakatlandığı gerekse düzenlemeden sonra da bu etkinin sürdüğü kanıtlanabilmiş olmalıdır. Salt yaşlılığa bağlı unutkanlık ya da vekaletnameyi hatırlayamamak, tek başına aldatmanın kanıtı sayılamaz.
Korkutma (ikrah), kişinin irade serbestisini ihlal suretiyle onu gerçek istemine uymayan bir beyanda bulunmak zorunluluğunda bırakan, hukukun caiz görmediği davranışlardır. Maddi ve manevi olmak üzere iki türlüdür. Somut davada miras bırakanın davalıların baskısı sonucunda vasiyetnameyi düzenlediği tespit edilmiş; miras bırakanın köyünden uzak bir ilçede vasiyetname düzenlettirilmesi de bu baskının göstergesi olarak değerlendirilmiştir.
Vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte ehliyetsizlik nasıl ispat edilir?
Vasiyetname düzenleyebilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak yeterlidir. Miras bırakanın vasiyetname tarihinde ehliyetsiz olduğunu iddia eden taraf bunu ispat etmek zorundadır. Mahkeme bu konuda genellikle Adli Tıp Kurumu'ndan ya da uzman bilirkişilerden rapor alır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'ne göre ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olan vasiyetçi hakkında sonradan kısıtlama kararı verilmiş olması, miras bırakanın vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte tasarruf ehliyetine sahip olmadığı sonucunu doğurmaz. Vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte alınan sağlık raporu karşısında, daha sonra ortaya çıkan yaşlılığa bağlı unutkanlık tek başına tasarruf ehliyetini ortadan kaldırmaz.
Şekil eksikliği nedeniyle vasiyetname iptali
Türk hukukunda vasiyetname üç şekilde düzenlenebilir: resmi vasiyetname (noter huzurunda), el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname. Her birinin kendine özgü şekil şartları vardır; bu şartlara uyulmaması vasiyetnameyi geçersiz kılar.
- Resmi vasiyetname: Noter huzurunda, iki tanık eşliğinde düzenlenmelidir
- El yazılı vasiyetname: Başından sonuna kadar miras bırakanın el yazısıyla yazılmalı, tarih ve imza taşımalıdır
- Sözlü vasiyetname: Yalnızca olağanüstü durumlarda geçerlidir; yakın ölüm tehlikesi, salgın hastalık gibi hallerde iki tanık huzurunda yapılabilir
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'ne göre vasiyetname düzenlemek için ayırt etme gücüne sahip on beş yaşını doldurmuş olmanın yeterli olduğu, doktor ya da heyet raporunun geçerlilik şartı olmadığı vurgulanmaktadır. Kanunun belirlediği merasim geçerlilik şartıdır; herhangi bir eksiklik vasiyetnameyi geçersiz kılar.
Vasiyetname iptal davasında süre ne kadardır?
TMK m.559 uyarınca vasiyetnamenin iptali davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Her halde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle hak düşer.
Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; mahkeme kendiliğinden dikkate alır. Hükümsüzlük ise def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Tüm iptal sebepleri aynı davada ileri sürülebilir mi?
Evet. Davacı birden fazla iptal sebebine aynı anda dayanabilir. Mahkeme her bir iptal sebebini ayrı ayrı incelemek ve değerlendirmek zorundadır; yalnızca bir sebebi inceleyip diğerlerini görmezden gelmesi bozma sebebi oluşturur.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'ne göre mahkemece yalnızca miras bırakanın fiil ehliyeti yönünden inceleme yapılıp dava dilekçesinde dayanılan diğer iptal sebepleri — irade sakatlığı, şekil eksikliği — bakımından değerlendirme yapılmaması usul ve yasaya aykırıdır. Tüm iptal sebepleri incelenerek oluşacak sonuca göre karar verilmesi zorunludur.
Vasiyetnamenin geçersiz olduğunu düşünüyorsanız süreyi kaçırmadan hukuki değerlendirme yaptırın.
WhatsApp'ta Danışın