Türk Medeni Kanunu, belirli mirasçılara miras payından bağımsız olarak korunan bir pay güvencesi tanımaktadır. Bu güvenceye saklı pay denir. Miras bırakanın yaptığı vasiyetname, bağış ya da diğer kazandırmalar saklı payı zedeliyorsa, saklı pay mirasçısı bu fazlalığın geri alınmasını mahkemeden talep edebilir. Bu talebe tenkis davası denir.
Vasiyetname beni mağdur etti, ne yapabilirim?
Miras bırakanın vasiyetnamesiyle size hiç pay bırakmamış ya da kanunun size tanıdığı saklı payın altında bir pay biçmişse, vasiyetnamenin açılmasını öğrendiğiniz tarihten itibaren bir yıl içinde tenkis davası açma hakkınız doğar. Bu süreyi kaçırmamak kritik önem taşır; zira tenkis davası açma hakkı bir yıllık hak düşürücü süreye tabidir.
Tenkis iddiası, dava yoluyla ileri sürülebileceği gibi açılmış bir davada def'i yoluyla — yani karşı tarafın talebine karşı bir itiraz olarak — her zaman ileri sürülebilir. Bu durum hak düşürücü süreye tabi değildir.
Saklı pay nedir, kimler saklı pay mirasçısıdır?
Saklı pay, kanunun belirli mirasçılara güvence altına aldığı asgari miras payıdır. Miras bırakan bu payı vasiyetname ya da sağlararası kazandırmalarla ortadan kaldıramaz; kaldırırsa tenkis davası gündeme gelir.
| Mirasçı | Saklı Pay Oranı |
|---|---|
| Altsoy (çocuklar, torunlar) | Yasal miras payının yarısı |
| Ana ve baba | Yasal miras payının dörtte biri |
| Sağ kalan eş | Yasal miras payının tamamı |
Tenkise tabi tasarruflar nelerdir?
Her kazandırma tenkise konu olmaz. Tenkis sırası Türk Medeni Kanunu'nun 570. maddesiyle belirlenmiştir: saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan, bu yetmezse en yeni tarihlisinden en eskisine doğru geriye gidilerek sağlararası kazandırmalardan tenkis yapılır.
- Vasiyetnameler ve miras sözleşmeleri (ölüme bağlı tasarruflar)
- Mirasçılardan birine yapılan karşılıksız kazandırmalar
- Ölümden önce yapılan bağışlar
- Miras bırakanın açıkça saklı payı zedeleme amacıyla yaptığı devir işlemleri
Tenkis, saklı payları zedeleyen gerek ölüme bağlı gerekse sağlararası kazandırmaların, saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar tarafından miras bırakanın tasarruf edebileceği sınıra çekilmesini amaçlayan, öncesine etkili, yenilik doğurucu bir davadır. Bu yönüyle tenkis davası miras hukukuna özgü bir iptal davası olarak kabul edilmelidir. Tenkis, saklı payın yaptırımıdır.
Tenkis hesabı nasıl yapılır?
Tenkis hesabı teknik bir bilirkişi sürecini gerektirir. Mahkeme önce tereke mevcudunu belirler, ardından saklı payları hesaplar ve son olarak hangi kazandırmanın ne kadar tenkise tabi olduğunu tespit eder.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'ne göre tenkis davalarında tasarrufa konu malın paylaşımı yönünden araştırma yapabilmek için öncelikle sabit tenkis oranı belirlenmelidir. Sabit tenkis oranı 11.11.1994 tarihli ve 4/4 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı'nda belirlenen yönteme göre hesaplanır. Saklı payları zedelendiğinden söz edilebilmesi için kazandırma konusu tereke ile kazandırma dışı terekeden oluşan toplam tereke üzerinden saklı pay oranının ve bunun ne miktarda zedelendiğinin saptanması gerekir.
Mahkemenin tenkis kararında infaza elverişli bir sonuca ulaşması zorunludur. "Vasiyetnamenin saklı pay oranında iptali" şeklinde kurulan hüküm infaza elverişli olmadığından bozma sebebi oluşturur. Tenkis hesabına ilişkin açıklanan ilkeler esas alınarak nihai nitelikte bir sonuca ulaşılması ve bu doğrultuda hüküm kurulması gerekmektedir.
Tenkis davasında süre: Ne zaman dava açmalıyım?
Türk Medeni Kanunu'nun 571. maddesi uyarınca tenkis davası açma hakkı iki ayrı süreye tabidir:
- Saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl
- Her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren 10 yıl
Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; yani mahkeme bu sürelerin geçip geçmediğini kendiliğinden dikkate almak zorundadır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, görüş değişikliğine giderek bir yıllık hak düşürücü sürenin vasiyetnamelerde saklı paylı mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren başlayacağını kabul etmiştir. Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp okunmasına dair kararın kesinleştiği tarihin artık başlangıç olarak alınmadığı bu içtihat, sürenin hesabında büyük önem taşımaktadır.
Islah yoluyla tenkis davasına dönüştürme
Başka bir dava türü olarak açılan davanın ıslah yoluyla tenkis davasına dönüştürülmesi halinde hak düşürücü süre, ıslah tarihine göre değil ilk davanın açıldığı tarihe göre değerlendirilir. Yargıtay'ın bu konudaki içtihadı davanın tamamen ıslah edilmesi halinde tenkis davasının ilk dava tarihinde açılmış sayılacağı yönündedir.
Davanın tamamen ıslah edilip tenkis davasına dönüştürülmesi halinde, tenkis davası ilk davanın açıldığı tarihte açılmış sayılır ve hak düşürücü sürenin hesabında ıslah tarihi değil ilk dava tarihi esas alınır. Bu nedenle mahkemece tenkise dönüştürülen davanın esasının incelenmesi gerekmektedir.
Tenkis davası muris muvazaası davasından nasıl ayrılır?
Bu iki dava türü zaman zaman birbirine karıştırılır. Temel fark şudur: muris muvazaasında işlemin başından beri gerçek bir satış ya da bağış olmadığı, yani görünürdeki işlemin muvazaalı olduğu iddia edilir. Tenkiste ise işlemin geçerliliği tartışılmaz; yalnızca saklı payı aşan kısmın geri alınması talep edilir. Yargıtay, muris muvazaasına dayalı tapu iptali davalarının tenkis davalarına göre daha geniş kapsamlı olduğunu ve öncelikle muris muvazaasının incelenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Vasiyetname ya da bağış yoluyla saklı payınızın zedelendiğini düşünüyorsanız, süreyi kaçırmadan hukuki değerlendirme yaptırın.
WhatsApp'ta Danışın